Bạn viết «hòa» hay «hoà»? «Thủy» hay «thuỷ»? Cả hai cách đều xuất hiện trên sách báo và trên mạng, và nhiều người không chắc cách nào mới đúng. Bài này tóm tắt quy tắc đặt dấu thanh và lý do có hai kiểu viết.
Quy tắc chung
Dấu thanh luôn đặt ở nguyên âm chính của âm tiết. Với phần lớn các từ, chỉ có một cách đặt:
- Âm tiết có một nguyên âm: đặt dấu ở nguyên âm đó. mas → má
- Có nguyên âm mang dấu mũ hoặc dấu móc (â, ê, ô, ơ, ư, ă): đặt dấu ở chữ đó. tieengs → tiếng
- Vần «ươ»: đặt dấu ở chữ ơ. nuowcs → nước
- Hai nguyên âm và có phụ âm cuối: đặt dấu ở nguyên âm thứ hai. toans → toán
- Hai nguyên âm và không có phụ âm cuối: thường đặt dấu ở nguyên âm thứ nhất. muaf → mùa
Vì sao có «hòa» và «hoà»?
Khác biệt chỉ xảy ra với ba vần oa, oe, uy khi không có phụ âm cuối:
| Kiểu cũ | Kiểu mới |
|---|---|
| hòa | hoà |
| khỏe | khoẻ |
| thủy | thuỷ |
- Kiểu cũ đặt dấu ở nguyên âm đứng trước, nhìn cân đối hơn về mặt chữ.
- Kiểu mới đặt dấu theo ngữ âm: trong các vần này, o và u chỉ là âm đệm, còn a, e, y mới là âm chính.
Khi có phụ âm cuối thì hai kiểu giống nhau: «hoàn», «thuyền», «khoảng» chỉ có một cách viết.
Cả hai kiểu đều đang được dùng. Điều nên làm là viết thống nhất một kiểu trong cùng một văn bản.
Trường hợp «gi» và «qu»
Trong «gi» và «qu», chữ i và chữ u thuộc về phụ âm đầu, không phải nguyên âm chính. Vì vậy dấu thanh đặt ở nguyên âm đứng sau:
- giaf → già
- quar → quả
- quys → quý
Khi gõ thì sao?
Tin vui là bạn không cần tự tính vị trí dấu. Với Telex, bạn chỉ cần gõ đủ chữ rồi gõ phím dấu thanh, bộ gõ sẽ đặt dấu giúp bạn. Kiểu cũ hay kiểu mới là do thiết lập của bộ gõ:
- Trong UniKey và EVKey có tuỳ chọn đặt dấu kiểu «oà, uý» thay cho «òa, úy».
- Bàn phím trên điện thoại thường dùng sẵn một kiểu và không cho đổi.
Vì hai kiểu đều hợp lệ, trên XE GÕ bạn gõ «hòa» hay «hoà» đều được tính là đúng, dù dùng Telex của trò chơi hay bàn phím của máy.
Lỗi thường gặp
- Nhầm hỏi và ngã: «nghỉ» (nghỉ ngơi) và «nghĩ» (suy nghĩ), «sửa» và «sữa», «mở» và «mỡ». Bộ gõ không sửa giúp được, bạn phải nhớ từng từ.
- Bỏ dấu trước khi gõ nguyên âm: phím dấu thanh chỉ có tác dụng khi âm tiết đã có nguyên âm.
- Quên dấu mũ: «tiếng» thiếu mũ sẽ thành «tiéng», một chữ không có trong tiếng Việt.
Muốn luyện phản xạ với các vần khó, hãy thử chủ đề «Dấu khó» trên XE GÕ. Nếu bạn mới học gõ, xem thêm bài Cách gõ Telex cho người mới bắt đầu.