Mua máy mới, cài lại máy hay mượn máy của người khác, việc đầu tiên thường là tìm cách gõ tiếng Việt. Tin vui là cả bốn hệ điều hành phổ biến đều đã có sẵn bàn phím tiếng Việt kiểu Telex, không cần tải thêm gì. Bài này hướng dẫn cách bật ở từng nơi và cách xử lý vài lỗi hay gặp.
Tên các mục trong phần Cài đặt có thể hơi khác nhau tùy phiên bản và ngôn ngữ của máy, nhưng thứ tự các bước thì gần như giống nhau.
Windows 10 và 11
- Mở Cài đặt → Thời gian và ngôn ngữ → Ngôn ngữ và vùng (Windows 10: Ngôn ngữ).
- Chọn Thêm ngôn ngữ, tìm Tiếng Việt và cài đặt.
- Bấm vào Tiếng Việt → Tùy chọn ngôn ngữ → Thêm bàn phím → chọn Vietnamese Telex.
- Nhấn Windows + Phím cách để chuyển giữa các bàn phím. Biểu tượng ngôn ngữ ở góc phải thanh tác vụ cho biết bạn đang dùng bàn phím nào.
Nhiều người vẫn quen dùng bộ gõ cài thêm như Unikey hay EVKey. Khi dùng, hãy chọn bảng mã Unicode và kiểu gõ Telex, rồi nhớ phím tắt bật tắt tiếng Việt của bộ gõ đó. Đừng bật cùng lúc hai bộ gõ: chữ sẽ bị biến đổi hai lần và ra những chữ rất lạ.
macOS
- Mở Cài đặt hệ thống → Bàn phím.
- Ở mục Nguồn đầu vào, chọn Sửa → nút +.
- Chọn Tiếng Việt → Telex (hoặc Telex đơn giản) → Thêm.
- Chuyển nhanh bằng Control + Phím cách, hoặc phím quả địa cầu trên các máy đời mới.
«Telex đơn giản» biến đổi ít tự động hơn, nên hợp với người hay gõ lẫn tiếng Anh.
iPhone và iPad
- Mở Cài đặt → Cài đặt chung → Bàn phím → Bàn phím → Thêm bàn phím mới.
- Chọn Tiếng Việt, rồi chọn kiểu Telex (ngoài ra còn VNI, VIQR và kiểu bàn phím có sẵn phím dấu).
- Khi gõ, chạm và giữ biểu tượng quả địa cầu để chọn bàn phím.
Android
Phần lớn máy Android dùng bàn phím Gboard.
- Mở một ô nhập chữ bất kỳ để hiện bàn phím, chạm biểu tượng bánh răng (Cài đặt của Gboard).
- Chọn Ngôn ngữ → Thêm bàn phím → Tiếng Việt.
- Chọn bố cục Telex, rồi chọn Xong.
- Chạm biểu tượng quả địa cầu, hoặc giữ phím cách, để chuyển ngôn ngữ.
Một số máy dùng bàn phím riêng của hãng; tên mục có thể khác, nhưng thường cũng nằm trong phần «Ngôn ngữ và bàn phím».
Kiểm tra nhanh
Sau khi cài, mở một ô nhập chữ và gõ thử:
- tieengs vieetj → tiếng việt
- dduowcj → được
- nguowif → người
Nếu ra đúng, bạn đã sẵn sàng.
Gõ ra chữ lạ? Thử các cách sau
- Chữ bị lặp hoặc biến đổi hai lần: có hai bộ gõ cùng chạy. Tắt bớt một cái.
- Chữ có dấu bị vỡ thành ký tự lạ khi dán sang chỗ khác: bộ gõ đang dùng bảng mã cũ (như TCVN3 hay VNI Windows). Chuyển sang Unicode.
- Gõ tiếng Anh bị tự thêm dấu: tắt tiếng Việt khi gõ tiếng Anh, hoặc bật chế độ tự khôi phục chữ tiếng Anh nếu bộ gõ có.
- Dấu nằm ở vị trí khác (hòa hay hoà): đó là hai kiểu đặt dấu, cả hai đều có người dùng. Xem bài Quy tắc đặt dấu thanh.
Luyện với XE GÕ
Trên XE GÕ, bạn có thể chọn kiểu gõ «Telex của trò chơi» để luyện ngay mà không cần cài bộ gõ, hoặc dùng bộ gõ của máy để luyện đúng với bàn phím bạn dùng hằng ngày. Nếu mới làm quen với Telex, hãy đọc Cách gõ Telex cho người mới bắt đầu, rồi bắt đầu ở trang chủ.